DỰ BÁO VẬN TẢI HÀNH KHÁCH VIỆT NAM 10 NĂM TỚI: THẬP KỶ CỦA DỮ LIỆU, TRÍ TUỆ NHÂN TẠO VÀ HỆ SINH THÁI DI CHUYỂN THÔNG MINH

Một cuộc cách mạng đang diễn ra nhưng nhiều người chưa nhận ra với ngành vận tải hành khách

Trong lịch sử phát triển của ngành vận tải hành khách Việt Nam, đã có nhiều cột mốc quan trọng. Đó là thời kỳ xe khách ra đường bắt khách đã thay bằng việc đón khách có kế hoạch. Đó là thời kỳ chồng lái xe vợ thu tiền theo mô hình hộ gia đình giờ đây đã là những doanh nghiệp vận tải, những thương hiệu vận tải.. Nhưng nếu nhìn từ góc độ quản trị doanh nghiệp, tất cả những thay đổi đó vẫn chưa tạo ra sự biến đổi sâu sắc bằng những gì đang diễn ra hiện nay.

Ngành vận tải đang bước vào cuộc cách mạng lớn nhất kể từ khi hình thành.

Lần đầu tiên trong lịch sử, doanh nghiệp vận tải không chỉ chịu sự quản lý của con người mà còn chịu sự giám sát của dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và các hệ thống phân tích tự động.

Điều này sẽ tạo ra sự thay đổi căn bản về:

• Cách doanh vận tải nghiệp vận hành.
• Cách cơ quan quản lý giám sát doanh nghiệp vận tải.
• Cách hành khách sử dụng dịch vụ.
• Cách doanh nghiệp cạnh tranh với nhau trên nhiều môi trường khác nhau…

Nếu như giai đoạn 2010–2020 là thời kỳ cạnh tranh về phương tiện thì giai đoạn 2025–2035 sẽ là thời kỳ cạnh tranh về công nghệ và dữ liệu.

Minh bạch hóa sẽ là xu thế không thể đảo ngược

Trong nhiều năm trước đây, việc quản lý doanh thu vận tải phụ thuộc rất lớn vào con người. Nhiều giao dịch được thực hiện bằng tiền mặt. Nhiều hoạt động vận hành tồn tại khoảng trống dữ liệu. Điều đó khiến việc quản lý trở nên khó khăn một phần do cách làm và một phần do doanh nghiệp không thực sự muốn minh bạch thực hiện việc hạch toán nhiều sổ để lách luật thuế… Tuy nhiên hiện nay mọi thứ đang thay đổi rất nhanh cả về pháp lý lẫn công nghệ và thói quen sử dụng dịch vụ của hành khách. Một chuyến xe vận hành sẽ đồng thời tạo ra rất nhiều lớp dữ liệu:

• Dữ liệu GPS.
• Dữ liệu camera hành trình.
• Dữ liệu camera trong xe.
• Dữ liệu bán vé.
• Dữ liệu hóa đơn điện tử.
• Dữ liệu thanh toán ngân hàng.
• Dữ liệu thu phí đường bộ tự động không dừng.
• Dữ liệu ra vào bến xe.
• Dữ liệu nhận diện biển số rất rõ ràng giữa xe kinh doanh vận tải và xe cá nhân.

Trong tương lai gần, toàn bộ những dữ liệu này sẽ được kết nối đồng bộ với nhau. Khi đó, việc đối chiếu doanh thu thực tế và doanh thu khai báo chỉ còn là bài toán công nghệ. Một chiếc xe 40 giường chạy đầy khách nhưng báo cáo doanh thu thấp sẽ trở thành dấu hiệu bất thường ngay lập tức. Hệ thống dữ liệu sẽ phát hiện trước khi con người phát hiện ra, Công nghệ dữ liệu thực hiện việc giám sát và dự đoán rất nhanh.

Đây chính là lý do vì sao minh bạch hóa không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với mọi doanh nghiệp vận tải.

Thuế sẽ thay đổi cách vận hành của toàn ngành

Trong vòng 10 năm tới, tác động lớn nhất đến ngành vận tải có thể không phải là giá nhiên liệu hay giá xe. Mà là sự thay đổi trong cơ chế quản lý thuế kịp thời và minh bạch. Khi mọi giao dịch đều được số hóa:

• Vé điện tử.
• Hóa đơn điện tử.
• Thanh toán điện tử.
• Hợp đồng điện tử.

Thì cơ quan thuế có khả năng nhìn thấy gần như toàn bộ dòng tiền của doanh nghiệp.

Điều này sẽ khiến các doanh nghiệp phải thay đổi tư duy quản trị. Điều đặc biệt là việc tổ chức kiểm tra liên ngành giữa Công An, Cơ quan thuế và các đơn vị chức năng sẽ trở nên thuận tiện hơn và chính xác hơn.

Thay vì tìm cách tối ưu thuế bằng việc che giấu doanh thu, doanh nghiệp sẽ phải tập trung vào:

• Tăng hiệu suất khai thác.
• Giảm chi phí vận hành.
• Tối ưu công suất phương tiện.
• Nâng cao trải nghiệm khách hàng.

Những doanh nghiệp quản trị bài bản sẽ được hưởng lợi. Những doanh nghiệp quản trị theo kinh nghiệm sẽ gặp áp lực ngày càng lớn. Đó chính là điều mà người dân mong muốn doanh nghiệp làm ăn chân chính minh bạch mong muốn.

AI sẽ thay thế hàng nghìn vị trí lao động truyền thống

Trong ngành vận tải hiện nay tồn tại rất nhiều vị trí công việc mang tính lặp lại và có thể bị thay thế rất nhanh do nhu cầu tối ưu về chi phí vận hành và nâng cao chất lượng dịch vụ:

• Nhân viên bán vé.
• Tổng đài viên.
• Nhân viên xác nhận chuyến.
• Nhân viên chăm sóc khách hàng cơ bản.

Đây chính là những vị trí mà AI có khả năng thay thế hoặc phối hợp tham gia cùng cong người để nâng cao hiệu quả .

Trong tương lai gần, một trợ lý AI có thể:

• Nghe điện thoại 24/7.
• Tư vấn tuyến đường.
• Giữ chỗ. Yêu cầu thanh toán
• Thu tiền.
• Xuất vé.
• Nhắc lịch khách.
• Hỗ trợ đổi vé.
• Tiếp nhận phản ánh.

Một doanh nghiệp sở hữu 100 đầu xe trước đây có thể cần:

• 20 tổng đài viên.
• 15 điều hành viên.
• 10 nhân viên bán vé.

Nhưng trong tương lai con số này có thể giảm đi rất nhiều khi AI tham gia vào hỗ trợ vận hành. Doanh nghiệp vận tải sẽ dần dần đưa AI vào để tối ưu chi phí và cải thiện chất lượng chăm sóc khách hàng.

Nguồn lực con người sẽ được chuyển sang các công việc tạo ra giá trị cao hơn như:

• Quản trị khách hàng.
• Phát triển thị trường.
• Quản lý chất lượng dịch vụ.
• Phân tích dữ liệu.

Bến xe truyền thống sẽ chuyển mình thành trung tâm logistics hành khách

Trong nhiều năm, bến xe chỉ được xem là nơi xe ra vào đón trả khách. Nhưng mô hình này sẽ thay đổi. Bến xe tương lai sẽ trở thành:

Trung tâm trung chuyển hành khách

Kết nối vận tải đa phương thức:

• Xe đường dài.
• Xe trung chuyển.
• Taxi.
• Xe điện.
• Xe buýt.
• Metro.

Trung tâm dịch vụ số

Cung cấp:

• Đặt vé điện tử.
• Check-in tự động.
• Soát vé QR.
• Hướng dẫn bằng AI.
• Kiosk tự phục vụ.

Trung tâm thương mại hành khách

Bao gồm:

• Phòng chờ VIP.
• Khu mua sắm.
• Khu ăn uống.
• Dịch vụ giao nhận hàng hóa.

Doanh thu của bến xe trong tương lai sẽ không chỉ đến từ phí xe ra vào bến. Mà đến từ toàn bộ hệ sinh thái dịch vụ xung quanh hành khách. Vừa là bến xe điện tử vừa là bến xe vật lý. Sự kết nối chặt chẽ giữa Bến xe và các doanh nghiệp vận tải hoạt động tại bến sẽ làm cho hành khách tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn.

Mô hình trung chuyển sẽ bùng nổ

Trong nhiều năm, ngành vận tải chỉ tập trung vào hành trình đường dài. Nhưng thực tế hành khách quan tâm đến toàn bộ hành trình đi đến nơi về đến chốn. Vận tải hiện nay việc liên kết vận tải đa phương thức để giải quyết bài toán đi lại của hành khách sẽ giúp tiết kiệm cả thời gian và chi phí. Điều này giúp cho tiết kiệm xã hội và chuyển dịch xanh bảo vệ môi trường.

Ví dụ:

Khách từ Hà Đông đi Vinh.

Khách không chỉ cần:

“Hà Nội → Vinh”

Mà cần:

“Nhà → Bến → Xe khách → Điểm trả → Nhà”

Ai giải quyết được toàn bộ hành trình sẽ chiến thắng. Do đó trong 5 năm tới sẽ xuất hiện mạnh mẽ các mô hình:

• Trung chuyển ghép khách bằng AI.
• Taxi kết nối nhà xe.
• Shuttle Bus.
• Xe điện trung chuyển.
• Hệ sinh thái Door-to-Door.

Doanh thu từ dịch vụ trung chuyển được dự báo sẽ tăng trưởng nhanh hơn doanh thu vận tải đường dài. Đây là nét vẽ quan trọng trong bức tranh vận tải tổng thể còn thiếu.. Việc đô thị hóa ngày càng nhanh và áp lực giao thông đô thị đang cần một lời giải tối ưu.

Xe năng lượng sạch nói chung và xe điện nói riêng  sẽ thay đổi cấu trúc chi phí ngành vận tải

Trong nhiều năm qua nhiên liệu luôn là khoản chi phí lớn nhất của doanh nghiệp vận tải. Sự phát triển của xe điện sẽ tạo ra thay đổi rất lớn.

Đặc biệt đối với:

• Taxi.
• Trung chuyển.
• Xe hợp đồng ngắn tuyến.
• Xe buýt đô thị.

Lợi ích dễ nhận thấy:

• Giảm chi phí nhiên liệu.
• Giảm chi phí bảo dưỡng.
• Giảm tiếng ồn.
• Giảm phát thải.

Những doanh nghiệp đầu tư sớm vào hạ tầng vận hành xe năng lượng sạch sẽ có lợi thế đáng kể trong tương lai.

Cuộc chơi sẽ thuộc về các nền tảng thay vì các đội xe

Đây có lẽ là thay đổi lớn nhất. Trong quá khứ Giá trị doanh nghiệp vận tải được đo bằng:

• Số lượng xe.
• Số lượng tuyến.
• Số lượng nhân viên.
• Doanh thu…

Nhưng Trong tương lai:

Giá trị doanh nghiệp sẽ được đo bằng:

• Số lượng khách hàng.
• Khối lượng dữ liệu.
• Công nghệ sở hữu.
• Mức độ tự động hóa.
• Khả năng mở rộng và quản trị tự động
• Khả năng kết nối hệ sinh thái.

Một nền tảng công nghệ kết nối 10.000 xe có thể giá trị hơn một doanh nghiệp sở hữu 1.000 xe. Bởi vì dữ liệu khách hàng mới là tài sản lớn nhất.

Dự báo đến 10 năm tới

Nếu xu thế hiện nay tiếp tục diễn ra, ngành vận tải hành khách Việt Nam có thể xuất hiện các đặc điểm sau:

• 90% vé xe được bán điện tử.
• Trên 80% giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt.
• AI tham gia xử lý phần lớn hoạt động chăm sóc khách hàng.
• Bến xe điện tử trở thành tiêu chuẩn tại các đô thị lớn.
• Trung chuyển Door-to-Door trở thành dịch vụ mặc định.
• Xe điện chiếm tỷ trọng lớn trong vận tải nội đô.
• Dữ liệu vận tải được kết nối với cơ quan quản lý gần như theo thời gian thực.
• Các doanh nghiệp nhỏ không chuyển đổi số sẽ dần bị đào thải hoặc sáp nhập.

Một kỷ nguyên mới đang mở ra

Ngành vận tải hành khách đang đứng trước một ngã rẽ lịch sử. Trong thập kỷ tới, những doanh nghiệp tiếp tục xem mình là đơn vị sở hữu xe sẽ gặp nhiều khó khăn. Những doanh nghiệp biết chuyển mình thành doanh nghiệp công nghệ vận tải sẽ có cơ hội phát triển vượt bậc. Tài sản lớn nhất của doanh nghiệp vận tải trong tương lai không phải là bãi xe. Không phải là số lượng đầu xe, Cũng không phải là số lượng văn phòng. Mà là dữ liệu khách hàng, nền tảng công nghệ và khả năng kết nối toàn bộ hệ sinh thái di chuyển. Ai sở hữu dữ liệu sẽ sở hữu khách hàng, Ai sở hữu khách hàng sẽ sở hữu thị trường. Và ai sở hữu thị trường sẽ trở thành người dẫn dắt ngành vận tải trong kỷ nguyên số.

Tác giả: Phan Bá Mạnh CEO AN VUI