Với hơn 10 Năm hoạt động trong lĩnh vực công nghệ cung cấp giải pháp công nghệ cho ngành vận tải Sau khi đọc nghị định 238/2026/NĐ-CP của Chính phủ Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 168/2024/NĐ-CР ngày 26 tháng 12 năm 2024 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ; trừ điểm, phục hồi điểm giấy  lái xe… Tôi nhận thấy có thể nói đây là lần đầu tiên một nghị định “châm đúng huyệt” chữa bệnh cho ngành vận tải để tạo hành lang pháp lý cạnh tranh công bằng giữa các mô hình với nhau….

Trong những ngày gần đây, rất nhiều doanh nghiệp vận tải khi đọc Nghị định 238/2026/NĐ-CP chỉ quan tâm đến một câu hỏi:

“Lỗi này bị phạt bao nhiêu tiền?”

Thực tế, nếu chỉ nhìn Nghị định dưới góc độ "mức xử phạt", chúng ta sẽ bỏ lỡ ý nghĩa quan trọng nhất của lần sửa đổi này.

Sau khi nghiên cứu toàn văn Nghị định 168/2024/NĐ-CP và Nghị định 238/2026/NĐ-CP, tôi cho rằng đây không đơn thuần là một nghị định xử phạt mới.

Đây là một bước chuyển tư duy quản lý của Nhà nước đối với ngành vận tải đường bộ, đặc biệt là vận tải hành khách.

Từ quản lý bằng con người sang quản lý bằng dữ liệu

Trong suốt nhiều năm, hoạt động quản lý vận tải chủ yếu dựa vào:

• Thanh tra giao thông
• Cảnh sát giao thông
• Kiểm tra giấy tờ
• Kiểm tra trực tiếp trên xe
• Kiểm tra tại bến xe

Điều này dẫn đến nhiều hạn chế.

Một chiếc xe chỉ bị phát hiện vi phạm khi:

• bị dừng kiểm tra;
• hoặc xảy ra tai nạn;
• hoặc có phản ánh của người dân.

Trong khi phần lớn hoạt động vận tải diễn ra trên hàng trăm nghìn km đường mỗi ngày.

Không lực lượng nào có thể kiểm tra hết.

Chính vì vậy, Nghị định 238 thể hiện rất rõ một tư duy mới:

Không quản lý bằng việc "đứng chờ xe vi phạm", mà quản lý bằng dữ liệu do chính phương tiện tạo ra.

Đó là thay đổi có ý nghĩa rất lớn.

Nhà nước không còn chỉ yêu cầu "có thiết bị"

Nếu đọc kỹ Nghị định 168 trước đây, phần lớn quy định mới dừng ở yêu cầu:

• phải có thiết bị giám sát hành trình;
• phải có camera theo quy định.

Nhưng sang Nghị định 238, rất nhiều nội dung được sửa đổi theo hướng yêu cầu:

• thiết bị phải hoạt động;
• dữ liệu phải được ghi nhận;
• dữ liệu phải truyền về hệ thống;
• dữ liệu phải lưu trữ;
• dữ liệu không được làm sai lệch.

Nói cách khác,

Nhà nước không còn quan tâm chiếc xe "có lắp camera hay không".

Mà quan tâm:

Camera đó có tạo ra dữ liệu trung thực hay không.

Đây là khác biệt rất lớn.

Dữ liệu trở thành "chứng cứ pháp lý"

Nếu trước đây:

Giấy tờ là bằng chứng.

Thì hiện nay:

Dữ liệu điện tử cũng trở thành bằng chứng.

Điều này thể hiện rõ qua việc Nghị định sửa đổi nhiều quy định liên quan đến:

• hợp đồng điện tử;
• danh sách hành khách điện tử;
• dữ liệu camera;
• dữ liệu giám sát hành trình;
• nghĩa vụ cung cấp và lưu trữ dữ liệu.

Điều đó có nghĩa rằng:

Một chuyến xe sau khi kết thúc vẫn có thể được cơ quan quản lý kiểm tra lại thông qua dữ liệu.

Đây là xu hướng quản lý mà rất nhiều quốc gia đã áp dụng trong lĩnh vực giao thông.

Chống xe hợp đồng trá hình bằng dữ liệu thay vì bằng cảm tính

Một trong những bài toán lớn nhất nhiều năm qua là:

Làm thế nào phân biệt được:

• xe hợp đồng đúng nghĩa;
• và xe hợp đồng hoạt động như tuyến cố định.

Nếu chỉ nhìn bằng mắt thường thì rất khó.

Nhưng khi toàn bộ chuyến xe đều có:

• hợp đồng điện tử;
• danh sách hành khách;
• hành trình GPS;
• dữ liệu camera;
• lịch sử đón trả khách,

thì việc xác định bản chất hoạt động sẽ khách quan hơn nhiều.

Nói cách khác,

Nghị định không hướng đến việc "cấm xe hợp đồng",

mà hướng đến việc:

Xe hợp đồng phải hoạt động đúng bản chất của loại hình kinh doanh mà mình được cấp phép.

Doanh nghiệp không thể giao toàn bộ trách nhiệm cho lái xe

Một điểm rất đáng chú ý trong Nghị định 238 là phạm vi trách nhiệm được mở rộng.

Nếu trước đây nhiều vi phạm chỉ xử lý người điều khiển phương tiện,

thì hiện nay trách nhiệm còn đặt lên:

• đơn vị kinh doanh vận tải;
• chủ phương tiện;
• người quản lý dữ liệu;
• người tổ chức hoạt động vận tải.

Ví dụ:

Nếu thiết bị:

• không hoạt động;
• không ghi dữ liệu;
• không truyền dữ liệu;
• làm sai lệch dữ liệu,

thì đây không còn là lỗi cá nhân của lái xe.

Đó là trách nhiệm trong công tác quản lý của doanh nghiệp.

Đây là bước thay đổi rất phù hợp với mô hình quản trị doanh nghiệp hiện đại.

Camera không còn chỉ để "xem lại"

Nhiều doanh nghiệp từng nghĩ:

Camera chỉ dùng khi xảy ra tai nạn.

Nhưng qua Nghị định 238, có thể thấy vai trò của camera đã thay đổi hoàn toàn.

Camera trở thành:

• công cụ quản trị;
• công cụ giám sát;
• công cụ chứng minh;
• công cụ bảo vệ doanh nghiệp;
• công cụ bảo vệ hành khách;
• công cụ hỗ trợ cơ quan quản lý.

Không phải ngẫu nhiên mà Nghị định bổ sung rất nhiều quy định liên quan đến:

• camera người lái;
• camera khoang hành khách;
• dữ liệu ghi hình;
• việc lưu trữ;
• việc truyền dữ liệu;
• xử lý hành vi làm sai lệch dữ liệu.

Điều này cho thấy dữ liệu hình ảnh đang trở thành một phần không thể thiếu trong hoạt động vận tải hiện đại.

Chuyển đổi số không còn là lựa chọn

Trong nhiều năm qua, chuyển đổi số thường được xem là:

"Doanh nghiệp nào muốn làm thì làm."

Nhưng từ tinh thần của Nghị định 238, có thể thấy:

Chuyển đổi số đang dần trở thành yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp có thể tuân thủ pháp luật.

Một doanh nghiệp sẽ rất khó đáp ứng đầy đủ quy định nếu vẫn quản lý bằng:

• giấy tờ;
• Excel;
• ghi chép thủ công;
• điện thoại cá nhân.

Bởi rất nhiều nghĩa vụ hiện nay gắn trực tiếp với:

• dữ liệu điện tử;
• hệ thống phần mềm;
• kết nối thiết bị;
• lưu trữ và truy xuất thông tin.

Người dân cũng là đối tượng được hưởng lợi

Nhiều người cho rằng các quy định mới chỉ tạo thêm nghĩa vụ cho doanh nghiệp.

Thực tế không hoàn toàn như vậy.

Khi dữ liệu được quản lý minh bạch hơn,

người dân sẽ được hưởng nhiều lợi ích:

• hạn chế xe dù, bến cóc;
• giảm tình trạng nhồi nhét khách;
• dễ xác minh khi xảy ra tranh chấp;
• tăng khả năng truy cứu trách nhiệm khi xảy ra tai nạn;
• nâng cao chất lượng dịch vụ;
• tăng tính minh bạch trong hoạt động vận tải.

Nói cách khác,

dữ liệu không chỉ phục vụ cơ quan quản lý,

mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi của chính hành khách.

Góc nhìn đối với doanh nghiệp vận tải

Nếu chỉ nhìn Nghị định 238 dưới góc độ:

"Phạt bao nhiêu tiền?"

thì doanh nghiệp sẽ luôn ở trạng thái đối phó. Nhưng nếu nhìn ở góc độ quản trị, thì đây lại là cơ hội để:

• chuẩn hóa quy trình vận hành;
• số hóa dữ liệu;
• nâng cao chất lượng quản lý;
• giảm rủi ro pháp lý;
• tăng uy tín với khách hàng.

Những doanh nghiệp đầu tư sớm vào công nghệ sẽ có lợi thế lớn khi các yêu cầu quản lý ngày càng dựa trên dữ liệu thay vì hồ sơ giấy.

Kết luận

Điều quan trọng nhất mà tôi nhìn thấy sau khi nghiên cứu toàn bộ Nghị định 168/2024/NĐ-CP và Nghị định 238/2026/NĐ-CP không nằm ở những con số tiền phạt.

Điều quan trọng hơn là sự thay đổi trong tư duy quản lý của Nhà nước.

Từ chỗ quản lý chủ yếu bằng kiểm tra trực tiếp, giấy tờ và xử lý khi phát hiện vi phạm, hệ thống pháp luật đang từng bước chuyển sang mô hình quản lý dựa trên dữ liệu số, thiết bị điện tử và khả năng truy xuất thông tin. Những quy định được bổ sung về thiết bị giám sát hành trình, camera, hợp đồng điện tử, danh sách hành khách và nghĩa vụ lưu trữ, truyền dẫn dữ liệu đều phản ánh định hướng này.

Đối với doanh nghiệp vận tải, đây là tín hiệu rõ ràng rằng công nghệ không còn chỉ là công cụ để nâng cao hiệu quả kinh doanh, mà đang trở thành một phần của năng lực tuân thủ pháp luật. Đối với người dân, sự thay đổi này hướng tới một môi trường vận tải minh bạch hơn, an toàn hơn và có cơ sở dữ liệu để bảo vệ quyền lợi của hành khách khi có sự cố hoặc tranh chấp.

Có thể nói, Nghị định 238 không đơn thuần sửa đổi một số điều của Nghị định 168; nó đánh dấu bước chuyển từ quản lý hoạt động vận tải sang quản lý hệ sinh thái dữ liệu của hoạt động vận tải. Và trong bối cảnh đó, doanh nghiệp nào chủ động chuyển đổi số, chuẩn hóa dữ liệu và vận hành minh bạch sẽ không chỉ giảm rủi ro pháp lý mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững trong những năm tới.

CEO AN VUI - Phan Bá Mạnh