Trong nhiều năm xây dựng và phát triển một doanh nghiệp công nghệ, tôi nhận thấy thị trường lao động IT tại Việt Nam đang tồn tại một nghịch lý rất đáng suy ngẫm: số lượng hồ sơ ứng tuyển ngày càng nhiều, nhưng để tìm được một nhân sự thực sự có năng lực chuyên môn, có tinh thần trách nhiệm và sẵn sàng toàn tâm toàn ý với doanh nghiệp lại ngày càng khó.

Nhu cầu tuyển dụng IT không hoàn toàn biến mất, nhưng đang thay đổi rất nhanh. Trong hai tháng đầu năm 2025, nhu cầu tuyển dụng IT tại Việt Nam giảm nhẹ trong khi số người tìm việc trong ngành tăng mạnh. Song song với đó, AI được ứng dụng ngày càng sâu vào công việc và doanh nghiệp trở nên thận trọng, chọn lọc hơn khi tuyển người. Đây là dấu hiệu cho thấy thị trường không còn thiếu nhân sự IT theo nghĩa số lượng; thị trường đang thiếu những người có năng lực thật sự và tạo ra được giá trị khác biệt.

Doanh nghiệp Công Nghệ làm sản phẩm đang tìm kiểm những nhân sự có tính lâu dài thay vì lựa chọn theo vụ việc

Sự luẩn quẩn của nghề IT trong thời đại AI

Trước đây, học công nghệ thông tin thường được xem là lựa chọn nghề nghiệp có tương lai, thu nhập tốt và ít lo thất nghiệp. Khi nhu cầu chuyển đổi số tăng nhanh, thị trường cần một số lượng lớn lập trình viên. Chỉ cần biết một vài ngôn ngữ lập trình, framework hoặc công cụ phổ biến, nhiều người đã có thể tìm được việc làm với mức thu nhập tương đối tốt.

Nhưng AI đang làm thay đổi nền tảng của thị trường lao động này.

Những công việc như viết các đoạn mã phổ thông, dựng giao diện đơn giản, kết nối API, tạo tài liệu, kiểm tra lỗi cơ bản hay tìm kiếm giải pháp kỹ thuật đang được AI hỗ trợ ngày càng hiệu quả. Một lập trình viên biết sử dụng AI có thể hoàn thành khối lượng công việc trước đây cần nhiều người.

Điều này không có nghĩa AI sẽ thay thế toàn bộ nhân sự IT. Nhưng AI chắc chắn sẽ thay thế dần những người chỉ biết tiếp nhận yêu cầu, viết mã và bàn giao mà không có khả năng tư duy hệ thống, không hiểu nghiệp vụ và không giải quyết được những bài toán khó.

Trong khi một bộ phận nhân sự IT đang gặp khó khăn trong việc tìm kiếm công việc chính thức, thị trường remote, freelance và các dự án làm thêm lại tạo ra nhiều cơ hội kiếm thu nhập. Một người có năng lực có thể cùng lúc làm việc cho một doanh nghiệp, tham gia thêm một vài dự án bên ngoài, tư vấn cho đơn vị khác hoặc tự phát triển sản phẩm riêng.

Về phía người lao động, đây là lựa chọn dễ hiểu. Ai cũng có nhu cầu cải thiện thu nhập và bảo vệ mình trước sự bất ổn của thị trường. Doanh nghiệp không nên cực đoan cho rằng mọi công việc làm thêm đều tiêu cực.

Nhưng vấn đề bắt đầu xuất hiện khi một người ứng tuyển vào vị trí full-time trong khi thực chất chỉ coi doanh nghiệp là một nguồn thu nhập bổ sung.

Họ có thể sẵn sàng tham gia phỏng vấn, nhận việc, thử việc và nhận lương, nhưng không sẵn sàng dành toàn bộ sự tập trung cần thiết cho công việc. Khi có dự án khác hấp dẫn hơn, họ có thể giảm mức độ ưu tiên hoặc rời đi. Doanh nghiệp tưởng rằng mình đang tuyển một nhân sự toàn thời gian, nhưng thực tế chỉ mua được một phần thời gian và một phần sự chú ý của người đó.

Đây là điều rất nguy hiểm đối với những doanh nghiệp phát triển sản phẩm công nghệ dài hạn.

Sản phẩm công nghệ không thể được xây dựng bằng tư duy làm việc thời vụ

Gia công một đầu việc và phát triển một sản phẩm là hai câu chuyện rất khác nhau.

Với một đầu việc ngắn hạn, doanh nghiệp có thể mô tả rõ yêu cầu, thời gian, sản phẩm bàn giao và chi phí. Người thực hiện hoàn thành đúng cam kết là có thể kết thúc trách nhiệm.

Nhưng một sản phẩm công nghệ có thể phải được xây dựng, vận hành và cải tiến trong năm năm, mười năm, thậm chí lâu hơn. Người kỹ sư không chỉ viết mã. Họ phải hiểu khách hàng, hiểu nghiệp vụ, hiểu kiến trúc hệ thống, hiểu dữ liệu và hiểu cả những quyết định đã được đưa ra từ nhiều năm trước.

Một kỹ sư trưởng thành thực sự phải trải qua toàn bộ vòng đời của sản phẩm:

Tham gia phân tích và thiết kế giải pháp;

Trực tiếp xây dựng và đưa sản phẩm vào sử dụng;

Theo dõi những vấn đề phát sinh trong thực tế;

Xử lý sự cố khi hệ thống vận hành ở quy mô lớn;

Tối ưu hiệu năng, bảo mật và khả năng mở rộng;

Sửa chữa những hạn chế trong quyết định kỹ thuật trước đây;

Hướng dẫn đội ngũ kế cận;

Chịu trách nhiệm lâu dài đối với những gì mình tạo ra.

Chiều sâu nghề nghiệp không hình thành từ số lượng công nghệ được liệt kê trong CV. Nó được hình thành khi một người gắn bó đủ lâu với một bài toán, đi đến tận cùng của vấn đề và chứng kiến hệ quả từ chính những quyết định của mình.

Một người có thể tham gia mười dự án trong ba năm nhưng tất cả đều chỉ ở mức độ bề mặt. Ngược lại, một người chỉ làm việc với một vài sản phẩm nhưng đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, nhiều lần mở rộng hệ thống và nhiều sự cố lớn có thể tích lũy được kinh nghiệm sâu sắc hơn rất nhiều.

Cái bẫy “biết nhiều nhưng không sâu”

Cơ hội làm thêm tạo ra một chiếc bẫy nghề nghiệp mà không phải ai cũng sớm nhận ra.

Trong ngắn hạn, tham gia nhiều dự án giúp nhân sự tăng thu nhập, mở rộng quan hệ và làm đẹp CV. Nhưng khi thời gian, sự tập trung và tư duy liên tục bị chia nhỏ, người đó rất khó đi sâu vào một lĩnh vực cụ thể.

Họ có thể biết nhiều ngôn ngữ nhưng không thật sự làm chủ một nền tảng. Họ có thể tham gia nhiều hệ thống nhưng chưa từng chịu trách nhiệm đến cùng với một hệ thống. Họ có thể viết mã nhanh nhưng chưa từng xây dựng được một kiến trúc có khả năng vận hành ổn định trong nhiều năm.

Dần dần, thị trường sẽ hình thành một lực lượng lao động IT “biết nhiều nhưng không sâu”: sử dụng được nhiều công cụ, thích nghi nhanh với những công việc phổ thông, nhưng thiếu năng lực cốt lõi để giải quyết các bài toán phức tạp.

Đây chính là vòng luẩn quẩn:

Muốn tăng thu nhập nên nhận nhiều việc; nhận nhiều việc nên sự tập trung bị phân tán; thiếu tập trung nên không tích lũy được chiều sâu; thiếu chiều sâu nên giá trị nghề nghiệp không tăng; giá trị không tăng nên lại phải nhận thêm nhiều việc để duy trì thu nhập.

Khi kinh tế phát triển thuận lợi, thị trường có thể dung nạp một số lượng lớn nhân sự như vậy. Nhưng khi kinh tế suy thoái, doanh nghiệp buộc phải thu hẹp đội ngũ và nâng cao hiệu quả, những người thiếu chuyên môn sâu sẽ là nhóm gặp khó khăn trước tiên.

Doanh nghiệp sẽ giữ lại những người có khả năng giải quyết vấn đề khó, hiểu sâu nghiệp vụ, làm chủ hệ thống, chịu trách nhiệm trong những thời điểm quan trọng và tạo ra giá trị có thể đo lường.

AI càng phát triển, ranh giới này càng rõ ràng.

Trong tương lai, “biết viết phần mềm” không còn là lợi thế đủ lớn. Một kỹ sư phải biết sử dụng AI để làm việc nhanh hơn, đồng thời sở hữu những năng lực mà AI chưa thể thay thế: tư duy hệ thống, hiểu biết nghiệp vụ, khả năng ra quyết định, tinh thần trách nhiệm, năng lực phối hợp và sự kiên trì theo đuổi một vấn đề đến cùng.

Doanh nghiệp cũng phải nhìn lại chính mình

Sẽ không công bằng nếu chỉ yêu cầu nhân sự cam kết mà doanh nghiệp không tạo ra điều kiện để họ cam kết.

Muốn người lao động toàn tâm toàn ý, doanh nghiệp phải xây dựng một môi trường xứng đáng để họ đặt niềm tin và dành những năm tháng nghề nghiệp quan trọng nhất của mình.

Doanh nghiệp phải trả thu nhập tương xứng với giá trị đóng góp; có cơ chế thưởng công bằng; xây dựng lộ trình nghề nghiệp rõ ràng; trao quyền đi cùng trách nhiệm; ghi nhận người làm tốt và tạo cơ hội để nhân sự được phát triển cùng sản phẩm.

Nhân sự không thể được yêu cầu hy sinh vô điều kiện cho doanh nghiệp. Sự gắn bó lâu dài phải được xây dựng trên mối quan hệ hai chiều: doanh nghiệp cần sự cam kết của người lao động và người lao động cũng cần nhìn thấy sự cam kết của doanh nghiệp đối với tương lai của họ.

Doanh nghiệp cũng cần phân loại nhu cầu sử dụng nhân sự một cách minh bạch.

Những công việc độc lập, có phạm vi và kết quả bàn giao rõ ràng hoàn toàn có thể giao cho cộng tác viên hoặc nhân sự thuê ngoài. Những chuyên gia giỏi có thể được mời tư vấn theo từng giai đoạn. Nhưng những vị trí nắm giữ kiến trúc, dữ liệu, an toàn hệ thống, nghiệp vụ cốt lõi và tương lai sản phẩm phải là những người có cam kết lâu dài.

Một người làm cộng tác viên nhưng minh bạch và hoàn thành đúng cam kết vẫn đáng trân trọng. Ngược lại, một người ứng tuyển full-time nhưng âm thầm coi công việc chính là một dự án làm thêm có lương cố định thì không phù hợp, dù năng lực chuyên môn có thể rất tốt.

Vấn đề cốt lõi không nằm ở hình thức làm việc. Vấn đề nằm ở sự trung thực trong cam kết.

AN VUI không tìm người chỉ để lấp đầy một vị trí

AN VUI là doanh nghiệp phát triển các sản phẩm công nghệ phục vụ ngành vận tải. Đây là lĩnh vực có nghiệp vụ đặc thù, hệ thống vận hành liên tục và tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp vận tải cũng như hành trình của hàng triệu hành khách.

Những sản phẩm như nền tảng quản trị doanh nghiệp vận tải, bến xe điện tử, hệ thống bán vé, trung chuyển hành khách, tổng đài AI hay các nền tảng tích hợp quy mô quốc gia không thể được xây dựng bằng tư duy ngắn hạn.

AN VUI không chỉ cần người biết viết mã. Chúng tôi cần những người muốn hiểu vì sao sản phẩm được xây dựng, khách hàng đang gặp vấn đề gì và giải pháp của mình tạo ra giá trị gì cho xã hội.

Chúng tôi tìm kiếm những người:

Có năng lực chuyên môn thật, không chỉ sở hữu một CV đẹp;

Sẵn sàng học sâu về lĩnh vực vận tải và công nghệ phục vụ vận tải;

Minh bạch về thời gian, công việc và những cam kết bên ngoài;

Có tinh thần sở hữu, không đẩy trách nhiệm khi xảy ra vấn đề;

Dám đưa ra quyết định và chịu trách nhiệm với quyết định của mình;

Muốn xây dựng một sản phẩm có giá trị lâu dài;

Có khả năng đồng hành, đào tạo và phát triển đội ngũ kế cận;

Coi thành công của doanh nghiệp và sự trưởng thành của bản thân là hai hành trình có thể đi cùng nhau.

Chúng tôi không đòi hỏi một con người phải dành toàn bộ cuộc sống cho công ty. Mỗi người đều cần gia đình, thời gian riêng và sự cân bằng. Nhưng trong thời gian đã cam kết làm việc, AN VUI cần sự tập trung, trách nhiệm và ưu tiên rõ ràng.

Chúng tôi cũng không phản đối việc nhân sự học hỏi hoặc có những hoạt động bên ngoài phù hợp. Nhưng với các vị trí nòng cốt, mọi khả năng xung đột lợi ích, ảnh hưởng thời gian, an toàn dữ liệu hoặc chất lượng công việc đều phải được trao đổi trung thực ngay từ đầu.

AN VUI sẵn sàng trả thu nhập, thưởng theo hiệu quả và xây dựng cơ chế chia sẻ thành quả dài hạn cho những người thực sự tạo ra giá trị. Tuy nhiên, quyền lợi lớn phải đi cùng trách nhiệm lớn và sự cam kết tương xứng.

Người giỏi chưa chắc là người phù hợp nhất

Qua nhiều năm xây dựng đội ngũ, tôi nhận ra rằng một người rất giỏi nhưng chỉ dành một phần sự tập trung cho doanh nghiệp chưa chắc có giá trị bằng một người khá giỏi nhưng tận tâm, kỷ luật, liên tục học hỏi và luôn chịu trách nhiệm đến cùng.

Kiến thức có thể đào tạo. Công nghệ có thể học. Kỹ năng có thể được cải thiện qua thực tiễn. Nhưng sự trung thực, tinh thần trách nhiệm và thái độ đối với cam kết là những phẩm chất khó hình thành nếu một người không thực sự coi trọng chúng.

Triết lý sử dụng người của tôi luôn là:

“Muốn đi nhanh cần người tài, muốn đi dài cần người tốt.”

Nhưng trong thời đại AI, có lẽ doanh nghiệp cần đi thêm một bước: tìm được người tài, người tốt, biết sử dụng công nghệ mới và thực sự coi sản phẩm mình xây dựng là một phần trong sự nghiệp của chính mình.

Một lời chia sẻ với những người đang theo nghề IT

Mỗi người có quyền lựa chọn cách làm việc và con đường nghề nghiệp phù hợp với hoàn cảnh của mình. Nhưng đừng để lợi ích ngắn hạn làm mất đi năng lực cạnh tranh dài hạn.

Hãy tự hỏi:

Sau ba đến năm năm nữa, mình sẽ chỉ có thêm nhiều dự án trong CV, hay thực sự sở hữu một năng lực chuyên sâu mà doanh nghiệp khó tìm được người thay thế?

Đừng chỉ học thêm nhiều công cụ. Hãy chọn cho mình một lĩnh vực để đi sâu.

Đừng chỉ hoàn thành những việc được giao. Hãy tìm hiểu vấn đề thực sự mà sản phẩm cần giải quyết.

Đừng chỉ viết mã chạy được hôm nay. Hãy suy nghĩ xem hệ thống sẽ vận hành thế nào sau ba năm, năm năm hoặc khi quy mô tăng lên hàng chục lần.

Đừng chỉ hỏi doanh nghiệp sẽ trả cho mình bao nhiêu. Hãy tự hỏi mình có thể tạo ra giá trị gì và doanh nghiệp có sẵn sàng chia sẻ thành quả tương xứng với giá trị đó hay không.

Thị trường lao động có thể thay đổi. Công nghệ có thể thay đổi. Những ngôn ngữ và công cụ đang phổ biến hôm nay có thể trở nên lỗi thời vào ngày mai. Nhưng một người có nền tảng tốt, có chiều sâu, có khả năng học hỏi và giữ được uy tín trong mọi cam kết sẽ luôn có chỗ đứng.

Lời mời dành cho những người muốn xây dựng một sự nghiệp dài hạn

AN VUI không hứa rằng hành trình phía trước sẽ dễ dàng. Phát triển những sản phẩm công nghệ lớn, giải quyết các bài toán thực tế của ngành vận tải và từng bước vươn ra thị trường khu vực chắc chắn sẽ có nhiều áp lực, thử thách và cả những thời điểm rất khó khăn.

Nhưng AN VUI có thể mang đến một môi trường để những người thực sự yêu nghề được làm bài toán thật, phục vụ khách hàng thật, xây dựng hệ thống vận hành ở quy mô lớn và nhìn thấy giá trị mà sản phẩm của mình tạo ra cho xã hội.

Chúng tôi không tìm kiếm những người chỉ muốn có thêm một công việc.

Chúng tôi tìm kiếm những người muốn có một sự nghiệp, một sản phẩm để tự hào và một đội ngũ để cùng nhau đi đường dài.

Nếu bạn chỉ tìm một nơi để nhận thêm lương, có lẽ AN VUI không phải lựa chọn phù hợp.

Nhưng nếu bạn muốn đi sâu vào một lĩnh vực, muốn làm chủ những sản phẩm có giá trị thực tiễn, muốn trưởng thành từ trách nhiệm và sẵn sàng đồng hành lâu dài, cánh cửa của AN VUI luôn rộng mở.

Phan Bá Mạnh
Nhà sáng lập – Tổng Giám đốc Công ty Công nghệ AN VUI